Buzul Çağı sonrasında beslenme-barınma şartlarının
iyileşmesi, elin daha hünerli kullanılması ve alet yapımında çeşitlilik sonucunda;
bugün için tam anlamını ve gelişimini bilemediğimiz
bilinçlenme-soyutlama ve doğayı temsil-taklit etme sürecinin yansımasıydı
mağara duvar resimleri.
![]() |
The Rouffignac Mağarası, Fransa |
Hayvan
figürlerinin düzensiz konumu, bir çerçeve içinde sınırlandırılmaması, aralarında
çoğunlukla bağlantı olmaması ve üst üste
binmesi; çizimlerin üretiminde önemli zaman ve çizer farklılıkları olduğunu
göstermektedir. Bir teoriye göre bu resimleri çizenler, tarihin ilk meslek uzmanları,
sanatçılarıdır. Avcı-toplayıcı gündelik yaşamın dışında kalıp ihtiyaçlarını
grup birikiminden sağlayan bu kişiler;
avcının becerisini, cesaretini motive etmek ve/veya büyü ayinlerinde kullanmak için
yapmışlardı bu resimleri.
![]() |
Atlar ve dağ keçileri - Lascoux Cave |
İnsanın İlk El İzleri
Tarih öncesi mağara resimlerinin bir kısmı da boya kullanılarak
yapılan “el izi” baskısı betimleridir. Fransa ve İspanya’daki mağaralarda
çok sayıda el izine rastlamıştır. Paleolitik insan,
ellerini mağara zeminine dayayıp; üzerine içi oyuk kemik borular ile is veya
boya püskürterek ellerinin siluetlerini çıkarmışlardı. Bazı mağaralarda ise
ellerin boyanıp doğrudan duvara basılmasıyla izler oluşturmuştur. O dönem için üretilmesi
kolay olduğundan el izleri genellikle kırmızı ve siyah renklidir. Bazı
izlerde ise, parmaklar eksik yâda sadece avuç içi baskısı görülmektedir.
![]() |
tarih öncesi insan el izi - Chauvet Mağarası, 33-30.000 yıl |
El Castillo Mağarası
İspanya’nin
kuzeyindeki Cantabria bölgesindeki bulunan El Castillo mağarasındaki en önemli
bulgular, boyalı insan eli izleridir. Mağara
ilk keşfedildiğinde el izi baskılar ve figürler, karbon 14 testi sonucu 33 ile
37 bin yıl öncesine ait kabul edilmişti; fakat 2012’de mağarada keşfedilen
kırmızı disk işaretlerle bu tarihlendirme değişti.
![]() |
İnsan el izleri - El Castillo Mağarası, 37.000 yıl |
Fosil
yaşı tespitinde organik madde üzerinden ölçüm yapan Karbon 14 testi, mağara içi
resimlerinin pigmentlerden oluşması ve oksitlenme ile bozulmaya uğraması
nedeniyle; kesin tarihlendirmeyi tam olarak yapamamaktadır. Araştırmacılar, bu
sebeple kırmızı disklerin tam yaşını
ölçebilmek için uranyum-toryum tarihleme yöntemini kullandı. Bu yöntemle
mağaradaki kalsit minareli ile disklerin üzerindeki kırmızı pigment minareli karşılaştırıldı
ve disklerin 40.800 yıl öncesine ait olduğu tespit edildi. El izleri 37 bin
yıl öncesine ait iken, kırmızı diskler daha eksiydi.
![]() |
Kırmızı Diskler - El Castillo Mağarası, 40,800 yıl |
Böylece El Castillo
mağarası -benzer mağara kültürlerinden yaklaşık 8-10 bin yıl daha eski
tarihlere dayanmaktadır- şimdilik Avrupa’nın en eski mağara resimleri bulgu
alanı oldu.
Bölgede ayrıca irili ufaklı kazıma desen ve sembolik figürler
bulunmuştur. Sembolik işaretlerin, primitif görünümüne rağmen tam açıklaması
henüz bulunmamaktır.
El Baskıları Neanderthal’lere mi ait?
El
Castillo’da son bulgulanan kırmızı disklerin 40 bin yıl öncesini göstermesi,
bir başka olasılığı gündeme getirmiştir: Bu
boyalı disk baskılarını acaba Homo Neanderthal insanı mı yaptı? Mağara
resimlerine insanlık tarihinin en eski resimleri derken Homa Sapiens kast
ediliyordu ama El Castillo ile
tarihlendirme 40 bin yıl öncesine gidince; aynı zaman diliminde ve uzunca bir
süre Homo sapiens insan ile iç içe ve mücadele halinde yaşayan Neanderthal insanlar
tarafında yapılmış olabileceği düşünülmeye başlandı. Hatta nesilleri
tükenen Neanderthal insanlar, bizlere kırmızı diskler ve el izleri ile primitif
sanatlarını bırakmış da olabilirler; yorumu yapılmaya başlandı.
![]() |
Kırmızı disklerin bulunduğu dehliz |
Pech Merle Mağarası
Perch Merle mağarası,
Fransa’nın Cabrerets bölgesinden 1922 yılında bulunmuştur. Mağaradaki eski taş devrinin son dönemlerini
içine alan bulgularda, resimlerin bazıları 22 yıl öncesi Solutreyen kültürden,
bazı kazıma resimler ise 16 bin yıl öncesi Magdalaniyen dönemden kalmıştır. Pech Merle duvarında bulunan el izi deseni, insanlığın
sanatsal temsil olarak günümüze ulaşmış ilk parmak izleri olarak kabul
edilmişti. Ayrıca mağaradaki at-bizon
resimleri arasında da çok sayıda insan eli boya izleri vardır.
![]() |
El İzi - Pech Merle Mağarası, 22-16 000 yıl |
Bölgedeki
diğer önemli bulgu “Atlar Paneli”
olarak bilinen ve atların el izleri, noktalamalarla kuşatıldığı resimdir. Ayrıca
“Yünlü Mamut” olarak anılan çizim,
sembolik işaretler ve çöp adam biçiminde mızraklarla
öldürülmüş insan figürü bulunmuştur.
![]() |
Geometik işaretler ve mızraklarla öldürülmüş İnsan - Perch Merle |
![]() |
Yünlü Mamut - Pech Merle |
Mağara Sanatının Sonu
Son buzul erimesi sonrasında besin ve iklim koşullarındaki
büyük değişimi ile küçük gruplardan oluşan avcı-toplayıcı yaşam büyük değişime
uğradı. Artan nüfus, av
hayvanlarındaki azalma ve kıtlık sorunları nedeniyle mağara dönemi insanları, varoluş
kaygısıyla hareketli yaşama geçti ve göç etmeye başladı. Bunun sonucunda mağara
resimleri, eski 12-10 binli yıllarda son bulmaya başlamış ve Paleolitik yaşama
dair izler silinmiştir. Sonrasında Neolitik Çağ ile birlikte konar-göçer
topluluklar ve tarım ekonomisi ortaya çıkmıştır.
![]() |
Atlar Paneli ve El İzleri - Pech Merle Mağarası, 22-16 000 yıl |
Tabi ki, mağara yaşam koşulları (35-10
byö), belli oranda benzerlikler ve farklılıklar ile
diğer kıtalarda da yaşanmış olmak ile birlikte; henüz mağara yaşamı ve üst
paleolitik çağ bulgularına ait gelişkin bulgulara diğer kıtalarda çok az
ulaşılmıştır. Fakat bu görsel üretim
becerisinin sadece Avrupa coğrafyasında gerçekleştiğini iler sürmek; tarih
öncesini, ilerlemeci tarih anlayışının çerçevesi içinde düşünmektir,
sınırlamaktır.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder